خواص خرما

خرما یک درخت میوه چندساله از خانواده Arecaceae که در حدود 200 جنس و 2500 گونه دارد و متعلق به آنژیوسپرم‌ها مونوکتیگلون‌ها ست، زادگاه خرما در بین‌النهرین و یک محصول مهم در خاورمیانه، آسیایی جنوبی، آفریقای شمالی و آمریکای مرکزی است [19]. طبق کشفیات در مقبره‌های فرعونیان و در مکان‌های نوسنگی (وابسته به عصر حجر جدید) و سنگ نوشته‌های قدیمی نشان داد نقش خرما در تغذیه و تندرستی انسان‌ها به 9000 تا 36000 سال پیش بر‌می‌گردد [20]. مصر، ایران، عربستان صعودی، الجزایر و عراق پنج کشور برتر تولیدکننده خرما در جهان هستند [21].
ترکیبات غالب میوه خرما شامل کربوهیدرات (قندهای ساده، گلوکز، فروکتوز و محتویات ساکارز)، پروتئین‌ها، اسید‌های آمینه (گلوتامیک، گلوتامین، آسپارتیک، آسارژین، آرژنین، پرولین، گلی‌سین، آلانین) و مواد معدنی رژیم غذایی (سلنیوم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، منگنز، آهن، فیبر رژیمی، ویتامین‌ها، کاروتنوئیدها و اسید چرب) است. این گیاه همچنین حاوی پلی‌فنول‌ها (اسید فرولیک، اسید هیدروکسی بنزوئیک، اسید گالیک، اسید کافئیک، اسید وانیلیک، اسید کلروژنیک، اسید ایزووانیلیک، اسید پروتوکاتوئیک، اسید ایزوفرلیک و اسید هیدروکسی سینامیک)، آنتوسیانین، کاروتنوئیدها، تانن‌ها، پروسیانیدین‌ها، استرول‌ها، فلائونول، فلاون، آنتوسیانیدین‌ها، ایزوفلاون‌ها، اسیدهای فنولیک فیتواستروژن‌ها، مشتقات اسید سینامیک، ترکیبات فرار و خاصیت آنتی‌اکسیدانی قوی است. ترکیب ß-گلوگان موجود در خرما دارای خاصیت ضدتوموری، تعدیل‌کننده سیستم ایمنی، ضددیابتی، ضدالتهابی و کاهش کلسترول است و رشد میکروب‌های مفید روده را افزایش می‌دهد [22]. در ادیانی مانند اسلام، مسیحیت و غیره توجه زیادی به اثرات سودمند این میوه شده است. برای افطار کردن، روزه، به‌ویژه در ماه رمضان، از یک لیوان شیر و خرما می‌توان استفاده کرد [23].
خواص درمانی خرما بر بیماری قلبی‌عروقی
بخشی از آنتی‌اکسیدان‌های (توکوفرول‌ها، اسید اسکوربیک و پلی‌فنول) مورد‌نیاز ازطریق منابع غذایی تأمین می‌شود که باعث کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های سرطان، قلبی‌عروقی و حفظ سلامت بدن نقش اساسی دارد [24]. میوه خرما با داشتن ویتامین و آنتی‌اکسیدان بالا (پلی‌فنول که حاوی اسیدهای فنلی، گلیکوزیدهای فلانوئید، هیدروکسی سینامات‌ها و الیگومرهای پروآنتوسیانیدین) باعث کاهش بیماری‌های قلبی‌عروقی و سلامت انسان می‌شود [25]. قرن‌هاست که از خرما به‌عنوان یک عامل ضد‌فشار خون استفاده می‌شود. ترکیبات موجود در خرما با کاهش فشار خون، هایپرکلسترولمی و اکسیداسیون لیپوپروتئین همراه است. بنابراین خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی را به حداقل می‌رساند [22]. میوه‌ تخمیر‌شده خرما منبع خوبی از فیبر غذایی است که باعث جلوگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی و عملکرد مؤثر و بهتر دستگاه گوارش انسان می‌شود [26]. فیبر موجود در خرما باعث کاهش کلسترول کبدی و کلسترول بد یا لیپوپروتئین با چگالی کم (Low-Density Lipoproteins) می‌گردد که نقش حفاظتی در مقابل بیماری‌های قلبی دارد. کبد به‌واسطه apoB/E نقش مهمی در چرخش LDL دارد. کلسترول بالا تنظیم‌کننده فعالیت پروتئین ناقل کلستریل استر (CETP) Cholesteryl ester transfer protein است و کمبود لیپوپروتئین لیپاز (Lipoprotein lipase deficiency) نقش مهمی در تبادل لیپوپروتئین های بسیار کم چگالی (Very Low Density Lipoprotein) به LDL ایفا می‌کند، از طرفی فیبر در کاهش فعالیت CETP وریدی و هم‌چنین فعالیت LPL تأثیرگذار است. LPL و رسپتور apoB/E به‌وسیله کمپلکس ایزولین/گلوکاگون تنظیم می‌شوند که فیبر می‌تواند از طریق اثر روی متابولیسم هورمون‌ها در کاهش LDL پلاسمایی تأثیرگذار باشد [27].